Gród Kraka - 1

       CZĘŚĆ 1

  https://krakow-historia.blogspot.com/p/wawel.html

 

Jak "zbudowano" Kraków i kiedy ?

Jak wygłądał Kraków za Władcy KRAKA ?

   Zacznijmy od legenda...... fragment........... księżniczka zaczęła rodzić. Zbliżał się wieczór, kiedy na świat przyszedł mały chłopiec.  Nad pobojowiskiem pojawiło się stado kruków. Martwe ciała żołnierzy przyciągnęły też dzikie zwierzęta. Dla młodej matki jej dziecka i towarzyszki zbliżała się niebezpieczna pora. Nagle z zarośli wynurzyli się żołnierze jej męża. Natychmiast zaopiekowano się matką i dzieckiem. Radości nie było końca. Wojowników zwabiło krakanie kruków, które okazało się zbawienne. Dlatego ojciec chłopca postanowił nadać mu imię Krak. Chłopiec dorastał w zdrowiu i pod dobrą opieką. Kiedy skończył osiemnaście lat zebrał własną drużynę i opuścił rodziców. Wędrowali przez kilka tygodni, aż dotarli nad wielką rzekę o której opowiadali im inni wojownicy. Tutaj też Krak postanowił założyć nową osadę, którą jego wojowie nazwali „Grodem Kraka”.
Młody władca szybko zjednał sobie miejscową ludność broniąc jej przed najazdami wrogich ludów. Wielu też wojów chciało szkolić się i walczyć u jego boku. To też Krak chętnie przyjmował nowych osadników. Wyprawiał się też na sąsiednie ludy, które zagrażały jego krajanom. Z wojennych wypraw przywoził wiele kosztowności i przydatnych narzędzi. W wieku trzydziestu lat wiec obwołał Kraka królem Wiślan. Nowy król obrósł w tak wielką sławę iż sąsiednie ludy bały się walczyć przeciwko jego wojsku. Krak natomiast poślubił młodą Wiślankę, która urodziła mu dwóch synów Lecha i Kraka oraz córkę Wandę. 
   Przemyślenia. Fikcja lub prawda?

  * legenda przedstawia sylwetkę KRAKA.
  * poznajemy jak powstała nazwa Miasta Kraków.


           Legenda...... fragment.......... ..........Kiedy Wanda urodziła córkę wydawało się, że nieszczęścia opuściły ród Kraka na zawsze. Złudne jednak to były nadzieje, w dwa lata po narodzinach dziecka, dzielny szewczyk Skuba zginął podczas bitwy z plemieniem Gallów, które najechało kraj Wiślan z południa. W trzy lata później król Krak zmarł ze zgryzoty za stratą ukochanych synów i zięcia, w którym pokładał nadzieję na ratunek rodu.  Ciało zostało pochowane w kopcu usypanym  z ziemi, noszonej przez wiernych swemu królowi, mieszkańców Krakowa.  Krak do dnia dzisiejszego spoczywa pod kopcem, który od jego imienia nazywany jest kopcem Kraka.

    Przemyślenia. Fikcja lub prawda?

  * legenda wprowadza nowy element. Kopiec Kraka.
  * pojawia się nowa postać - Wanda.

      Legenda...... fragment..........
   Z okien wawelskich możemy zobaczyć Kopiec Kraka.
Czy Krak podziwiał widok kopca z okien "zamku" ?

  W legendach i opisach historycznych nie ma bezpośredniego źródła opisującego księcia Kraka patrzącego na Kopiec Kraka z okna. Kopiec jest jednak związany z Krakiem jako jego legendarny grób.

     Historyczne źródła
   Kronikarze jak Wincenty Kadłubek czy Jan Długosz opisują Kraka i jego córkę Wandę, łącząc ich z kopcami, ale bez detalu o oknie. Kadłubek wspomina smoka, Długosz – rodzinne losy, skupiając się na Wawelu.

    Współczesne legendy
Popularne podania mówią o obserwacjach słońca między kopcami Kraka i Wandy (np. 23 czerwca), ale z kopca, nie okna. Żadne źródło nie wskazuje konkretnego autora opisu z okna.

        Przemyślenia. Fikcja lub prawda?

  * żadna z legend nie określa lokalizacji siedziby Władcy Kraka.
  * czy "Wawel" istnią przed dzisiejszym Wawelem ..... ?
  * jak wygładzła siedziba Władcy Kraka i gdzie była zlokalizowana ?

      Legenda...... fragment..........  Kiedy skończył osiemnaście lat (Krak) zebrał własną drużynę i opuścił rodziców. Wędrowali przez kilka tygodni, aż dotarli nad wielką rzekę o której opowiadali im inni wojownicy. Tutaj też Krak postanowił założyć nową osadę, którą jego wojowie nazwali „Grodem Kraka”.

     Przemyślenia. Fikcja lub prawda?

  * w legendzie pojawia się rzeka, wielk rzeka. Dzisiejsza Wisła.
  * odnajdujemy frazy zdaniowe ....  założyć osadę, gród.

     ....... ale , jest jedno ale .....!!!!!

Legenda wyraźnie mówi o ludności rdzennej zamieszkujacej te tereny .

     Legenda...... fragment.......... Tutaj też Krak postanowił założyć nową osadę, którą jego wojowie nazwali „Grodem Kraka”.
Młody władca szybko zjednał sobie miejscową ludność broniąc jej przed najazdami wrogich ludów. Wielu też wojów chciało szkolić się i walczyć u jego boku. To też Krak chętnie przyjmował nowych osadników.

    Przemyślenia. Fikcja lub prawda?

  * w legendzie widzimy określenie ... miejscowa ludność.

   CDN ....... temat nie jest łatwy. Jak określić miejsce siedziby/grodu Kraka, ale jeżeli zaczniemy formatować argumenty za i przeciw legendą i faktom można postawić ciekaw tezy ..... jak żyli ludzie za panowania Kraka, gdzie mieszkali i gdzie wznosili kurhany. Wiek VI - VII.

   Obszar dawnego grodu Kraka nabiera realistycznrgo wizerunku, obrazu przestrzennego miasta/grodu Kraka.

Kurhan i strony świata.

 Sposób sytuowania kurhanów względem stron świata był ważny w wielu dawnych kulturach, ale nie wszędzie wyglądał identycznie.

 

Archeolodzy zauważyli jednak pewne powtarzające się zasady.

1. Orientacja wschód–zachód

W wielu kulturach kurhanowych zmarłego układano tak, aby:

głowa była skierowana na zachód,

twarz lub ciało na wschód.

Wschód symbolizował odrodzenie, słońce i nowe życie. Taki układ spotyka się m.in. w kulturach stepowych jak Kultura jamowa czy później u Kultura scytyjska.

2. Orientacja północ–południe

W niektórych regionach stosowano orientację:

głowa na północ,

nogi na południe.

Interpretacje są różne:

związek z drogą słońca,

symbolika świata żywych i zmarłych,

odniesienie do osi kosmicznej świata.

3. Wejścia i elementy konstrukcji

Jeśli kurhan miał komorę lub korytarz (np. grobowce komorowe), to często:

wejście skierowane było na wschód lub południowy wschód,

aby poranne słońce oświetlało wnętrze w określonych dniach roku.

4. Układ całych cmentarzysk

Czasem nie tylko pojedynczy kurhan, ale całe ich grupy ustawiano:

w linie odpowiadające kierunkom świata,

na grzbietach wzgórz biegnących w określonym kierunku,

lub w odniesieniu do ważnych punktów krajobrazu (rzeki, góry).

5. Słowiańskie i wczesnośredniowieczne kurhany

Na terenach dzisiejszej Polski w kurhanach wczesnosłowiańskich często spotyka się:

orientację wschód–zachód,

choć bywa ona nieregularna, bo ważniejszy bywał kształt terenu.

Podsumowanie:

Najczęstsza orientacja kurhanów to wschód–zachód, związana z symboliką słońca i odrodzenia, ale w różnych kulturach spotyka się też układ północ–południe lub zależny od lokalnej tradycji i krajobrazu.

Cmentarzysko kurhanowe w Dąbrowie.

   Naliczono tutaj 55 kurhanów, które są wyraźnie widoczne, jako punkty na mapach LIDAR. Większości z nich to groby ciałopalne. Znajdowały się w nich przepalone ludzkie kości wraz z naczyniami ceramicznymi.

https://eloblog.pl/10-ukrytych-niezwyklych-miejsc-w-polsce-cz-1/#google_vignette

Zupełnie nowe spojrzenie na pradawny krajobraz między Wisłą a Odrą..

Kilka pytań, które mi nie dają spokoju ..... są konsekwencją wieloletniej podróży w tematyce  - kurhany.

 Istniała w pradawnych czasach tradycja chowania przodków , budowy kurhanów po prawej lub lewej stronie rzeki ?

W pradawnych czasach, szczególnie wśród kultur neolitycznych, brązowych i wczesnośredniowiecznych Słowian na ziemiach polskich, tradycja chowania przodków w kurhanach nie była ściśle ograniczona do jednej strony rzeki. Kurhany wznoszono w dogodnych miejscach nekropol, często na wzniesieniach lub terenach otwartych, niezależnie od położenia względem rzek – zarówno po lewej, jak i po prawej stronie, a nawet w obrębie dolin rzecznych, jeśli warunki terenowe na to pozwalały.

  Przykłady lokalizacji
Na Pomorzu i Ziemi Lubuskiej kurhany kultury łużyckiej i pomorskiej lokalizowano po obu stronach rzek, np. w okolicach dolin rzecznych dla ochrony przed erozją.

   W rejonie Pojezierza Kaszubskiego nekropolie z kurhanami pojawiały się na terenach równinnych i wyżynnych, bez preferencji strony rzeki, co wiązano z rodowymi pochówkami.

   Znaczenie przestrzenne
Pochówki w kurhanach miały charakter rodowy lub grupowy, z prochami spalonymi składanymi na szczytach kopców; lokalizacja zależała od dostępności ziemi i tradycji lokalnych, a nie od ustalonej reguły rzeki.

    Brak dowodów na powszechną zasadę "prawej/lewej strony" – chowano po obu, by zapewnić zmarłym związek z ziemią przodków.

Jak lokalizowano kurhany w pradawnych czasach ? 

Zgodnie z układem terenu, lokalizacją rzeki, wzniesień, czy też astronomią świata, wschodem - zachodem słońca ?

Lokalizacja kurhanów (czyli kopców grobowych) w pradawnych kulturach rzadko była przypadkowa. W wielu regionach Europy i Azji ich położenie wynikało z połączenia topografii terenu, bliskości wody, symboliki krajobrazu oraz orientacji astronomicznej. Archeologia krajobrazu pokazuje kilka powtarzających się zasad.
1. Dominujące punkty krajobrazu
Kurhany często budowano na miejscach widocznych z daleka:
na wzniesieniach lub grzbietach wzgórz,
na krawędziach dolin,
na naturalnych wyniesieniach nad rzekami.
Powody były zarówno praktyczne, jak i symboliczne:
kopiec był znakiem władzy lub pamięci rodu,
miał być widoczny z dużej odległości,
podkreślał związek z terytorium.
W wielu kulturach kurhan działał jak marker krajobrazowy, podobny do późniejszych grodzisk czy zamków.
2. Bliskość rzek i wody
Wiele kurhanów znajduje się:
wzdłuż dolin rzecznych,
przy ujściach dopływów,
w pobliżu dawnych szlaków wodnych.
Rzeki miały znaczenie:
komunikacyjne (szlaki handlowe),
symboliczne (granica między światami),
praktyczne (żyzne tereny osadnicze).
W kulturach stepowych czy w kulturach takich jak
Kultura jamowa czy
Kultura kurhanów zachodnich
kopce często tworzyły ciągi wzdłuż rzek lub krawędzi stepów.
3. Linie grzbietowe i granice terytoriów
Kurhany często ustawiano:
w liniach na grzbietach wzgórz,
wzdłuż granic plemiennych,
przy starych traktach.
W wielu regionach Europy kopce tworzą łańcuchy widoczności – z jednego kurhanu można zobaczyć następny.
4. Orientacja astronomiczna
W części kurhanów zauważono orientację związaną z ruchem ciał niebieskich.
Najczęściej:
wschód słońca w dniu przesilenia letniego,
zachód słońca w przesilenie zimowe,
kierunek wschód–zachód.
W niektórych kulturach zmarłych układano:
głową na zachód, twarzą ku wschodowi słońca (symbol odrodzenia).
Znane przykłady powiązań z astronomią występują m.in. w kompleksach takich jak
Newgrange w Irlandia, gdzie światło wschodzącego słońca podczas przesilenia zimowego wpada do komory grobowej.
5. Powiązania z wcześniejszymi miejscami kultu
Często kurhany budowano:
na starszych miejscach rytualnych,
w pobliżu świętych gajów,
obok kamiennych kręgów lub menhirów.
To pokazuje ciągłość krajobrazu sakralnego.
6. Symbolika kosmologiczna
W wielu kulturach kopiec był miniaturową górą kosmiczną:
ziemia = świat ludzi
kopiec = oś świata
niebo nad kopcem = świat bogów.
Dlatego kopiec często lokowano w miejscu, gdzie krajobraz wyglądał „podniośle” – np. nad doliną lub na horyzoncie.

Podsumowanie:
Lokalizacja kurhanów była zwykle wynikiem kilku czynników naraz:
Widoczność w krajobrazie (wzgórza, krawędzie dolin).
Bliskość rzek i szlaków komunikacyjnych.
Granice i struktura terytorialna plemion.
Orientacja astronomiczna (słońce, przesilenia).
Święte miejsca wcześniejszych kultur.

Jak często w Polsce kurhany układają się w linie na mapie względem dawnych dolin rzecznych i szlaków bursztynowych ?

Kiedy naniesie się kurhany na mapę, często okazuje się, że nie są rozmieszczone przypadkowo. W wielu miejscach w Polsce tworzą linie lub pasma, które pokrywają się ze starymi dolinami rzecznymi, przełęczami albo dawnymi szlakami handlowymi. Archeolodzy coraz częściej patrzą na nie właśnie w kontekście krajobrazu i komunikacji.
Dlaczego kurhany ustawiają się w liniach?
1. Szlaki komunikacyjne
W epoce brązu i żelaza ludzie przemieszczali się głównie:
 *dolinami rzek
 *grzbietami wysoczyzn
 *naturalnymi przejściami między bagnami i lasami.

Kurhany stawiano wzdłuż takich tras, co mogło oznaczać:
granice terytoriów
miejsca ważne dla wspólnoty
punkty orientacyjne dla podróżnych.
Związek z handlem bursztynem
Szczególnie interesujące jest powiązanie z tzw. Szlak Bursztynowy, którym od epoki żelaza transportowano bursztyn z Bałtyku do basenu Morza Śródziemnego. W Polsce jego ważne odcinki biegły m.in.:
     doliną Wisła
     doliną Warta
     doliną Odra
     przez Bramę Morawską.

   Wzdłuż tych korytarzy archeolodzy znajdują ciągi cmentarzysk kurhanowych.
Przykład: Pomorze
Na Pomorzu widać to dobrze w kulturze Kultura pomorska i wcześniej Kultura łużycka — kurhany i cmentarzyska często układają się wzdłuż:
  *starych krawędzi dolin,
  *brzegów jezior,
  *naturalnych „korytarzy” między morenami.

Funkcja symboliczna
Kurhany mogły też działać jak znaki w krajobrazie:
były widoczne z daleka,
budowały pamięć o przodkach,
zaznaczały „naszą ziemię”.
W wielu regionach tworzą wręcz łańcuchy na horyzoncie, które prawdopodobnie były świadomie planowane.

Co ciekawe
Nowoczesne metody (LIDAR, GIS) pokazują dziś, że układy kurhanów często odtwarzają pradawne drogi, które dawno zniknęły z powierzchni. Dzięki temu archeolodzy potrafią rekonstruować sieć komunikacyjną sprzed 3000 lat.

W Polsce istnieją miejsca, gdzie Kurhany tworzą niemal idealne „linie krajobrazowe” ciągnące się kilkanaście kilometrów – i wygląda to prawie jak pradawna mapa dróg?

W Polsce rzeczywiście są miejsca, gdzie ciągi kurhanów (kopców grobowych) układają się w długie linie w krajobrazie. Archeolodzy często interpretują je jako nekropole przy dawnych szlakach albo elementy organizacji przestrzeni plemiennej. Kilka ciekawych przykładów :
1. Ciąg kurhanów nad rzeką Ropą (Beskid Niski)
W okolicach
Ropa
Gorlice
znajduje się łańcuch kilkudziesięciu kurhanów kultury karpackiej z epoki brązu. Część z nich leży niemal w jednej osi wzdłuż doliny rzeki.
Dlaczego to ciekawe:
 *ciągną się przez kilka kilometrów,
 *często stoją na wyniesieniach nad doliną,
 *sugerują kontrolę lub oznaczenie dawnego szlaku przez Karpaty.

2. Kurhany w okolicach Sławna i Darłowa (Pomorze)
Między
Sławno
Darłowo
odkryto długie ciągi kurhanów kultury łużyckiej i wczesnośredniowiecznej. W wielu miejscach tworzą linie wzdłuż dawnych traktów i krawędzi wysoczyzn.
Archeolodzy zauważają, że układ przypomina „mapę drogową” dawnych szlaków między Pomorzem a Wielkopolską.

3. Kurhany w Borach Tucholskich
W rejonie
Bory Tucholskie
są stanowiska z długimi rzędami kurhanów kultury wielbarskiej (I–III w.). W niektórych miejscach tworzą ciągi kilkunastu kopców ustawionych niemal w linii.
Interpretacje:
 *granice terytoriów plemiennych,
 *nekropole przy szlakach handlowych (np. bursztynowych).

4. Kurhany nad Notecią
W dolinie
Noteć
znane są łańcuchy kopców z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza. Ich lokalizacja często powtarza się na krawędziach doliny, co z lotu ptaka daje wrażenie długiej linii.

5. Jedna z najbardziej „geometrycznych” grup w Polsce
Dużo kurhanów w jednej osi znajduje się w rejonie
Masłomęcz
związanym z kulturą gocką. Choć nie zawsze idealnie liniowe, część nekropoli tworzy wyraźne pasy w krajobrazie.
Dlaczego kurhany ustawiają się w linie?
Najczęstsze wyjaśnienia archeologiczne:
 *groby wzdłuż dawnych dróg i traktów handlowych
 *lokowanie nekropolii na widocznych grzbietach terenu
granice plemienne lub symboliczne „linie przodków”
 *rozwój cmentarzysk przez setki lat wzdłuż jednego szlaku.

PODSUMOWANIE

 – to daje zupełnie nowe spojrzenie na pradawny krajobraz.