Rozważam trzy okresy powstania kurhanów krakowskich na podstawie formy składania szczątków zmarłych.
Pierwsza teza dotycząca datowania kurhanóŵ krakowskich ( oparta na odkryciach kurhanów w Małopolsce i w rejonie Polski południowej).
Grupa kilkunastu mogił w kształcie kopca
Na wzgórzu wznoszącym się nad wsią Jawczyce, w tak zwanym Sosnowym Lesie, odnajdziemy grupę kilkunastu kurhanów.
• Odkryto je po wojnie - odkrywca Piotr Galas (badacza i geografa).
• Odkrycia dokonano tuż po II wojnie światowej, w 1948 roku.
Największy z nich, mający średnicę ponad 20 metrów i wysokość 2 metrów, został dokładnie przebadany przez archeologów. Badania wykazały, że pochodzi on z przełomu neolitu oraz wczesnej epoki brązu - cofamy się o kilka tysięcy lat .
Kurhany przypisywane są kulturze pucharów lejkowatych. Jej nazwa pochodzi od charakterystycznego kształtu używanego w tym okresie naczynia. Miało ono brzusiec baniasty oraz szeroko rozchylony kołnierz.
Kultura pucharów lejkowatych datowana jest na okres od około 3800 do 2700 p.n.e., co odpowiada środkowemu i młodszemu neolitowi (IV i III tysiąclecie p.n.e.).
Kultura pucharów lejkowatych datowana jest na okres od około 3800 do 2700 p.n.e., co odpowiada środkowemu i młodszemu neolitowi (IV i III tysiąclecie p.n.e.).
Małopolska grupa kultury pucharów lejkowatych była jednym z najważniejszych ośrodków tej kultury w Europie – to z nią wiąże się m.in. budowa monumentalnych grobowców megalitycznych (tzw. "polskich piramid") czy słynne osady obronne, jak ta w Bronocicach .
• Forma pochówku - zdecydowanie był to okres chowania ciał w całości (pochówek szkieletowy). Szczątki spopielone (pochówki ciałopalne, w tym popielnicowe) występują w tej kulturze niezwykle rzadko i stanowią jedynie wyjątki od powszechnej reguły chowania całych ciał.
Druga teza dotycząca datowania kurhanóŵ krakowskich ( oparta na odkryciach kurhanów w Małopolsce).
Epoka żelaza i okres rzymski (ok. V w. p.n.e. – IV w. n.e.)
• Kultury: Kultura pomorska, celtycka oraz kultura przeworska.
• Przykład: Zrekonstruowany ostatnio „książęcy” kurhan w Szarbi pod Krakowem (ok. I–II wiek n.e.).
• Forma pochówku - najczęściej ciała spalano, a szczątki składano do płytkich jam (często bez urny lub w prostych naczyniach glinianych) albo tworzono ciałopalne kopce (kurhany). Celtowie na ziemi dzisiejszej małopolski są wyjątkiem.
* Epoka żelaza i okres lateński (VI w. p.n.e. – I w. p.n.e.)
Dominująca forma spopielanie (popielnice). Celtowie są wyjątkiem.
Stosowali obie formy, ale ich obyczaje zmieniały się w czasie:
W całości (pochówek szkieletowy / inhumacja): Był to flagowy, najbardziej charakterystyczny obyczaj Celtów w okresie ich ekspansji (od ok. IV do III wieku p.n.e., również na ziemiach polskich). Zmarłych składano do grobu bez spopielenia, najczęściej w pozycji wyprostowanej na plecach.
Spopielanie (ciałopalenie / kremacja): Od III/II wieku p.n.e. u Celtów zaczęło stopniowo przeważać ciałopalenie. Przepalone szczątki składano do urn lub wsypywano bezpośrednio do wykopanych jam.
Podsumowując: Przeciętny grób celtycki był podłużny, płaski (niewystający nad powierzchnię ziemi) i miał postać wykopanej w ziemi prostokątnej jamy, często obłożonej drewnianymi deskami.
* Okres wpływów rzymskich (I w. n.e. – IV w. n.e.)
Dominująca forma birytualizm z przewagą spopielania. Dominująca w tym czasie kultura przeworska stosowała głównie ciałopalenie. Występowały zarówno groby popielnicowe (kości w urnie), jak i jamowe (spopielone szczątki wysypywane bezpośrednio do wykopanego dołu). Wyjątek (Pochówki w całości) , pojawiały się elitarne groby szkieletowe (tzw. groby książęce).
....... W rejonie Krakowa kultura przeworska rozwinęła się na podłożu wcześniejszych wpływów celtyckich (tzw. grupa tyniecka), przejmując od Celtów m.in. zaawansowane technologie tworzenia ceramiki i obróbki metalu. Kultura przeworska rozwijała się od mładszego okresu przedrzymskiego (od końca III w. p.n.e.) aż do okresu wędrówek ludów (V w. n.e.). Małopolska, w tym obszar dzisiejszego Krakowa i Doliny Wisły, stanowiła jeden z jej ważniejszych i gęsto zaludnionych regionów.
Kultura przeworska - ciało spalano na stosie pogrzebowym razem z osobistym wyposażeniem zmarłego, a następnie spopielone szczątki składano do ziemi na dwa główne sposoby:
1. Groby popielnicowe (urnowe): Przepalone kości wraz z resztkami stosu zbierano i umieszczano w glinianej urnie (popielnicy), którą zakopywano w ziemi.
2. Groby jamowe (bezpopielnicowe): Spopielone szczątki i popiół wysypywano bezpośrednio do wykopanej w ziemi jamy grobowej, bez użycia urny.
3. Kultura przeworska zazwyczaj nie sypała kurhanów – jej cechą rozpoznawczą były tzw. cmentarzyska płaskie,
...... kultura pomorska na terenie Małopolski nie sypała kurhanów.
Zamiast kopców wznoszonych z ziemi, znakiem rozpoznawczym tej kultury w tym regionie były płaskie groby skrzynkowe oraz groby jamowe:
Datowanie dla kultury pomorskiej.
• Czas obecności: Od VI wieku p.n.e. do IV wieku p.n.e. (szczyt rozwoju przypada na V w. p.n.e.).
• Początek: Około 550–500 r. p.n.e., kiedy ludność ta powoli przemieszczała się z północy i wielkopolski na południe, asymilując się z miejscową podkulturą łużycką.
• Koniec: Około 400–350 r. p.n.e., gdy na te tereny zaczęły docierać fali ekspansji Celtyckiej oraz formowały się nowe ugrupowania epoki lateńskiej.
Trzecia teza dotycząca datowania kurhanóŵ krakowskich ( oparta na odkryciach kurhanów w Małopolsce).
Wczesne Średniowiecze i pierwsze wieki Słowian (VI – VIII wiek n.e.)
To dokładnie ten okres, o który pytasz. VI i VII wiek n.e. to czas przybycia pierwszych fal Słowian na tereny Polski południowej. Z tego okresu pochodzą słowiańskie cmentarzyska kurhanowe o charakterze ciałopalnym.
• Słowiańskie kurhany ciałopalne (VI–VII w. n.e.): Przez pierwsze stulecia Słowianie palili swoich zmarłych na stosie, a ich szczątki (często w glinianych garnkach – popielnicach) składali w ziemnych nasypach.
◦ Cmentarzyska tego typu znajdowano m.in. na Górnym Śląsku (np. Rozumice, datowane od końca VI–VII w. n.e.) oraz na Zamojszczyźnie i Roztoczu (Lipsko-Polesie).
◦ Ciekawostką jest fakt, że wewnątrz niektórych słowiańskich kurhanów z tego okresu odkryto ślady drewnianych skrzyń zrębowych, tzw. „domów zmarłych”.
◦ Słynne krakowskie kopce (przełom VI/VII do VIII w. n.e.): Do tej tradycji zalicza się najważniejsze monumenty Krakowa:
▪ Kopiec Krakusa – datowany przez archeologów najczęściej na VII wiek n.e. (podczas badań w jego wnętrzu odnaleziono m.in. awarskie okuce paska z tego okresu).
▪ Kopiec Wandy – również datowany na okres wczesnosłowiański (VII–VIII wiek n.e.).
Forma pochówku okres wędrówek ludów i wczesne średniowiecze (V w. n.e. – VI w. n.e.)
Dominująca forma spopielanie (bezpopielnicowe i popielnicowe).
......................................................
Dlaczego po VIII–IX wieku przestano sypać kurhany?
Obyczaj sypania kurhanów zanikł w Polsce południowej w X–XI wieku wraz z przyjęciem chrześcijaństwa, które kategorycznie zakazywało ciałpalenia oraz wznoszenia pogańskich kopców, nakazując pochówki szkieletowe bezpośrednio w ziemi na cmentarzach przykościelnych.
........................................................
WNIOSKI .....
Obyczaj sypania kurhanów zanikł w Polsce południowej w X–XI wieku. Jak dedukcyjnie określić date, wiek kiedy usypano kurhany krakowskie ?
Zakres czasowy od 3800 r p.n.e. do 700-800 r n.e..
Kilka sposobów analitycznego argumentowania zakresu wiekowego powstania kurhanów na podstawie .......
1. Sposób pochówku.
2. Kształtu zewnętrznego.
3. Konstrukcji wewnętrznej.
4. Elementów, konstrukcji zewnętrznej wokół obiektu.
5. Lokalizacji w terenie.
6. Lokalizacji geograficznej.
7. Analiza porównawcza z innymi lokalizacjami kurhanów. Polska, UE.
