Który kopiec był usypany pierwszy. Babki Kraka .... Kopiec Kraka ?

 Dylematy ..... hipotezy ....?

 O dawnych opowieściach pisał m.in. etnograf Oskar Kolberg, który zanotował, że niedaleko kopca Kraka ludzie wskazywali małe wzniesienie ziemi zwane właśnie mogiłą jego babki.

  Oskar Kolberg zapisał w swoim dziele o dawnych podaniach krakowskich informację o miejscu nazywanym „Mogiłą Babki Krakusa”, które miało znajdować się niedaleko dzisiejszego Kopiec Krakusa.
Co dokładnie napisał Kolberg
Kolberg zanotował ludowe podanie w taki sposób (XIX w.):
„Opodal od mogiły Krakusa, na dalszym ciągu Krzemionek (na prost prawie krakowskich Lipek) pokazują małą wyniosłość ziemi zwaną Mogiłą Babki Krakusa.”.

 Kurhan Babki Kraka
„Pod Krakowem stoi wielki kopiec, który lud nazywa mogiłą Krakusa, a niektórzy mówią też Babką Kraka.   Dawni ludzie powiadają, że tam leży sam Krak, który miasto Kraków założył. Po jego śmierci lud usypał wielki kurhan z ziemi, a każdy niósł ziemię w czapce albo w fartuchu, żeby uczcić swego pana.
  Inni znów powiadają, że była tam stara niewiasta, którą nazywano Babką Kraka. Mieszkała ona nieopodal i pilnowała grobu, a ludzie przynosili jej jadło, aby mogiły strzegła. Kiedy umarła, pochowano ją przy kopcu, i odtąd niektórzy nazywają to miejsce kurhanem Babki.
  Starsi ludzie mówili także, że nocami widać tam światła i słychać dziwne głosy, jakby duchy chodziły po kopcu. Dlatego dawniej mało kto o północy tam chodził, bo się bali, że to dusza starego króla lub tej babki grobu pilnuje.”

  Oskar Kolberg (1814–1890) był polskim etnografem, folklorystą i kompozytorem, który całe życie poświęcił zbieraniu i opisywaniu kultury ludowej – pieśni, legend, zwyczajów, tańców i gwar z różnych regionów Polski.

Gród Wiślan - 4

 Jak wyglądał Wawel ...... ? - VIII–IX wieku.

 Główne centrum plemienia Wiślan w Małopolsce. Gród Kraka.

Można to sobie wyobrazić tak:

     * brak zamku i katedry,

     * całe wzgórze otoczone wodą - Wisła,

    * główna strażnica, wejście do grodu z drewnianym mostem.

     * drewniany gród plemienny,

     * drewniana palisada, wały ziemne.

     * kilkadziesiąt chat,

     * kilka wewnętrznych mostków drewnianych nad zapadliskami,

     * ogień z palenisk i dym nad wzgórzem,

     * strażnicy na wałach obserwujący okolice Wisły,

     * od strony wschodniej (północno-wschodnia) wzgórza 5 - 6 metrowa wzniedienie, z głównym punktem obserwacyjnym na szczycie i najważniejsze - rezydencja Władcy Wiślan.

     * strona zachodnia wzgórza płaska z licznymi chatami i tutaj koncentruje sie podstawowe/codzienne życie grodu.

    * w środkowej części czworoboczny plac - bliżej wjazdu. Wzgórze przecięte głebokim zapadliskiem i pytanie ? Jak taki ggłęboki naturalny fragment wzgórza kształtował przestrzeń grodu?

Od pradawnych wieków ukształtowanie wzgórza narzuciło formę podziału/przeznaczenia miejsc zamieszkania/działania ludzi.  Organizacja przestrzeni "Wawelu".

Wiarygodny obraz wzgórza ?

Na Wzgórzu Wawelskim w średniowieczu i wcześniej istniał podział na zamek górny (wyższy) i dolny (niższy).

Różnica terenu około 4 - 6 metrów.

Po X wieku forma podziału wzgórza nie uległa zmianie. 

Podział wzgórza

Zamek górny, zlokalizowany w północno-wschodnim narożniku, służył jako rezydencja królewska z wieżą obronną i budynkami mieszkalnymi w stylu romańskim, zbudowanymi na przełomie XI i XII wieku. 

Zamek dolny na zachodzie był osadą przygrodową z zabudowaniami gospodarczymi, kościołami, katedrą i fortyfikacjami, otoczony murem po 1016 roku.

Gród - mapa z XI w

 

Gród - Skała Wawelska.

 Informacja o tym, że Wzgórze Wawelskie miało skałę wysoką na około 18 - 24 metrów, pochodzi głównie z badań archeologicznych, geologicznych i historycznych źródeł pisanych. Można to wyjaśnić w kilku punktach:

 Badania geologiczne – Naukowcy badając warstwy wapieni i skał na Wzgórzu Wawelskim. Dzięki nim określono naturalną wysokość wapiennego podłoża, na którym wznosiło się wzgórze. Oznacza to, że już w czasach średniowiecznych skala tej skały wynosiła ok. 18 - 24 m.

  Źródła historyczne – Kroniki średniowieczne i późniejsze opisy Wawelu często wspominają o stromym, skalistym wzgórzu nad Wisłą, co pozwala oszacować jego wysokość i masywność.

   Badania archeologiczne – W trakcie wykopalisk pod Wawelem, m.in. w rejonie dawnego grodu i zamku, badacze mogli ocenić, jak duża była skała i jak kształtowała teren, co daje dodatkowe dane o wysokości.

   Porównanie z obecną rzeźbą terenu – Dziś część skały jest odsłonięta (np. pod Zamkiem Królewskim), co pozwala oszacować, że w średniowieczu skalna podstawa wzgórza wznosiła się około 18 - 24 metrów nad poziom doliny Wisły.

W okresie średniowiecza, w związku z budową zamku, fortyfikacji i innych obiektów na Wzgórzu Wawelskim, naukowcy szacują, że ze skały wapiennej usunięto około 5–6 metrów wysokości.

..... usunięto ...... 2 - 3 pietrowy budynek......

....... pierwotna wysokość po stronie wschodniej - 24 metry. .......

Oznacza to, że pierwotna wysokość skały mogła wynosić około 23–24 metrów, a po pracach budowlanych i modelowaniu terenu została obniżona do ok. 18–20 metrów, które widzimy dziś.
To obniżenie dotyczyło głównie samej skały wapiennej u podnóża zamku, a nie całego wzgórza – jego całkowita wysokość nad poziomem morza pozostała praktycznie taka sama (ok. 228 m n.p.m.), bo obniżenia były lokalne i nie obejmowały całego masywu.

PORÓWNANIE

------------------------

  Iglica Kościoła Mariackiego w Krakowie, czyli zwieńczenie szczytowe wyższej wieży hejnalnej (tzw. Hejnalicy), jest częścią konstrukcji mierzącej około 82 metrów nad poziomem terenu kościoła. 

Wysokość nad poziomem morza wynosi około 220 metrów, biorąc pod uwagę położenie Rynku Głównego na wysokości około 138 metrów n.p.m.

  Wzgórze Wawelskie dzisiaj ma wysokość około 228 metrów n.p.m..

Legenda - dodatek.

 Oto fragment z kroniki autorstwa Wincenty Kadłubek, z dzieła Kronika polska, w którym pojawia się postać Kraka (u Kadłubka zapisana jako Grakch/Gracchus).

Wincenty Kadłubek około 1190–1208 r.

  Fragment pochodzi z polskiego tłumaczenia (B. Kürbis):

„Był w załomach pewnej skały okrutnie srogi potwór, którego niektórzy zwać zwykli Holofagusem – Całożercą. Żarłoczności jego każdego tygodnia należała się określona liczba bydła. Jeśliby go mieszkańcy nie dostarczyli niby jakichś ofiar, byliby przez potwora ukarani utratą tyluż głów ludzkich.
Grakch, nie mogąc znieść tej klęski, jako że był względem ojczyzny tkliwszym synem niż ojcem względem synów, skrycie synów wezwawszy, przedstawił im swój zamiar i radę przedłożył:
„Wam przeto, wam, naszym ulubieńcom (…) wypada uzbroić się, aby zabić potwora, wam przystoi wystąpić do walki z nim…””

---------------------------------------------

Kronika wielkopolska (XIII w.)
   Fragment legendy o Kraku (treść w przekładzie)

„Był w okolicach miasta straszliwy smok, który pożerał bydło i ludzi. Aby uniknąć jego gniewu, mieszkańcy musieli składać mu ofiary. Władca Krak postanowił uwolnić lud od tej klęski. Z pomocą sprytu pokonano potwora, który pożarł skórę wypełnioną siarką i od jej żaru pękł.
Po zwycięstwie Krak panował sprawiedliwie, a od jego imienia nazwano miasto Kraków.”


-------------------------------,,----------

Kroniki Jana Długosza (XV w.)
Fragment sensu opowieści u Długosza.
   W polskich przekładach kroniki treść legendy brzmi w przybliżeniu tak:

"W pobliżu miasta mieszkał straszliwy smok, który pustoszył okolicę i pożerał ludzi oraz bydło. Mieszkańcy, nie mogąc się przed nim obronić, zmuszeni byli składać mu ofiary.
  Książę Krak postanowił uwolnić kraj od tej plagi. Podstępem podłożono smokowi padlinę wypełnioną siarką. Potwór po jej zjedzeniu odczuł straszliwe pragnienie, pił wodę z rzeki tak długo, aż pękł.
Po zgładzeniu smoka książę Krak panował długo i sprawiedliwie, a miasto nazwano jego imieniem – Kraków."

992 - Kraków.

 Źródła historyczne -  Kraków.

  Ważną wzmiankę zawiera dokument Dagome iudex z około 992 roku, gdzie Kraków pojawia się jako "Craccoa" w kontekście nadań Mieszka I.

   ..... ale .....

  W dyskusjach o Dagome iudex pojawia się nazwa „Craccoa”, którą wielu historyków interpretuje jako Kraków.    
  Trzeba jednak zaznaczyć ważną rzecz: nie ma pełnej zgody badaczy, czy rzeczywiście chodzi o Kraków.

    Fragment dokumentu
W jednym z opisów granicy pojawia się forma „Craccoa” (czasem zapisywana też jako Craccoa / Cracoa). W interpretacji części historyków oznacza to, że granica państwa Mieszko I biegła:
     od Prus,
     do Rusi,
     aż do miejsca zwanego „Craccoa”.

Interpretacje historyków.
Istnieją dwie główne interpretacje:

1. „Craccoa” = Kraków (najczęstsza interpretacja). Wtedy dokument sugerowałby, że:
granica państwa Piastów dochodziła do Krakowa, ale Kraków mógł leżeć na samej granicy, a niekoniecznie w jego centrum.

2. „Craccoa” nie oznacza Krakowa
Niektórzy badacze uważają, że: zapis w regescie papieskim jest zniekształcony, może chodzić o inny punkt geograficzny albo błędnie zapisane miejsce.

Dlaczego są wątpliwości .....
   Dokument nie zachował się w oryginale – znamy go tylko z streszczenia sporządzonego w kancelarii papieskiej ok. XI wieku. W takich regestach często pojawiają się: błędy w nazwach,
zlatynizowane lub zniekształcone formy słowiańskich nazw.

Wniosek
Jeśli „Craccoa” rzeczywiście oznacza Kraków, to Kraków pojawia się w dokumencie jako punkt graniczny państwa w czasach Mieszko I, około 991–992 r.

___________________________
Poniżej znajduje się fragment łacińskiego regestu dokumentu Dagome iudex, w którym pojawia się forma „Craccoa”......

Tekst pochodzi ze streszczenia sporządzonego w kancelarii papieskiej w XI w.:
“Item in alio tomo sub Iohanne XV papa Dagome iudex et Ote senatrix et filii eorum Misica et Lambertus leguntur beato Petro contulisse unam civitatem in integro, quae vocatur Schinesghe, cum omnibus suis pertinentiis infra hos affines: sicut incipit a primo latere longum mare, fine Bruzze usque ad locum qui dicitur Russe, et fines Russe extendente usque in Craccoa, et ab ipsa Craccoa usque ad flumen Oddera recte in locum qui dicitur Alemure…”
Sens tego fragmentu (w skrócie).

   Tekst mówi, że władca Mieszko I wraz z żoną Oda of Haldensleben i synami oddaje pod opiekę papieża swoje państwo („civitas Schinesghe”), którego granice opisano następująco:
od Morza Bałtyckiego,
wzdłuż ziem Prusów,
do Rusi,
aż do miejsca zwanego „Craccoa”,
stamtąd do rzeki Oder,
dalej do miejsca zwanego „Alemure”.

   Dlaczego ten fragment jest ważny
To właśnie zdanie:
“fines Russe extendente usque in Craccoa”
(„granice Rusi ciągną się aż do Craccoa”)
jest podstawą dyskusji historyków o tym, czy Kraków znajdował się już wtedy w państwie Mieszko I, czy raczej był punktem granicznym między Polską a Rusią.

965 - Kraków

   Pierwsza wzmianka o Krakowie pochodzi z roku 965 (+ -) 

       od żydowskiego kupca z Kordoby Ibrahima ibn Jakuba. Najstarszą zamieszkałą częścią miasta było Wzgórze Wawelskie, obok którego rozwijało się podgrodzie zwane Okołem.

    Ibrahim ibn Jakub (ok. 912–966+) był żydowskim kupcem, podróżnikiem i dyplomatą z Tortosy w kalifacie kordobańskim. W latach 965–966 odbył podróż po Europie Środkowej i Zachodniej, pozostawiając bezcenną relację o krajach słowiańskich. Jego zapiski, znane z dzieła Al-Bakriego, stanowią jedno z najważniejszych źródeł historycznych dotyczących państwa Mieszka.

• Cel podróży: Prawdopodobnie brał udział w misji dyplomatycznej kalifa Al-Hakama II na dwór Ottona I, wykorzystując jednocześnie swoje kontakty handlowe (m.in. handel niewolnikami).

   Ibrahim ibn Jakub (Ibrāhīm ibn Ya‘qūb), żydowski podróżnik i kupiec z Tortosy, faktycznie pisał o Krakowie w drugiej połowie X wieku (ok. 965–966 r.). Jego relacja jest niezwykle istotna, ponieważ stanowi najstarszą znaną wzmiankę pisaną o Krakowie. 

     Oto kluczowe informacje z jego relacji o Krakowie:

• Ważny ośrodek: Opisał Kraków jako znaczący gród, stanowiący ośrodek administracyjny i polityczny.
• Węzeł handlowy: Zaznaczył, że miasto leży na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, w tym bursztynowego.
• Podległość: W połowie lat 60. X wieku, w czasie wizyty Ibn Jakuba, Kraków znajdował się pod wpływem (lub podlegał) władcom Czech.
• Bogactwo: W jego zapiskach Kraków jawi się jako miejsce zamożne. 

   Ważnym odnotowania jest, że ibn Jakub po raz pierwszy wymienia dawną stolicę Polski pod tą nazwą, tj. Kraków, wspomina też o Krakowie, jako o jednym z handlowych centrów Słowiańszczyzny.

https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/72917cd8-221c-4c54-86fe-136a7cedc06a/content

---------------------------------,,,

  Praca Ibrahima niestety zaginęła. Na szczęście zachowały się późniejsze kompilacje jego dzieła cytowane przez arabskich geografów i historyków. Nasz kraj to „państwo w krainach Słowian nad morzem wśród gęstych lasów, przez które wojskom trudno się przedzierać […]”. Kraj dziki, ale dostatni: „[…] obfituje on w żywność, mięso, miód i rolę orną”, mieszkańcy zaś „[…] sieją w dwóch porach roku, późnym latem i na wiosnę i zbierają dwa zbiory, jedzą mięso krowie i gęsie, bo to im służy, a ich wina i napoje upajające to miód”. Ludność płaci władcy daninę, a ten opłaca z niej swe siły zbrojne. „Ma on 3000 pancernych podzielonych na oddziały, a setka ich znaczy tyle co dziesięć secin innych wojowników. Daje on tym mężom odzież, konie, broń i wszystko, czego tylko potrzebują”. Tak, bylibyśmy potęgą, gdyby nie swary… „Na ogół Słowianie są skorzy do zaczepki i gwałtowni i gdyby nie ich niezgody, mnogość rozwidleń ich gałęzi i podziałów na szczepy, żaden lud nie zdołałby im sprostać w sile”. Jest czego żałować...