Polscy badacze XIX–XX w.

 Polscy badacze XIX–XX w.

To oni jako pierwsi opisali krajobraz Krakowa:
      Ambroży Grabowski
pisał o dawnych kopcach i ich zanikaniu
      Michał Baliński
opisywał topografię historyczną Krakowa
      Stanisław Tomkowicz
badał zabytki i krajobraz Krakowa.

W ich pracach pojawiają się:
wzmianki o zniszczonych kopcach
informacje, że zniknęły przy robotach ziemnych.

   Michał Baliński (1794–1864), polski historyk i publicysta, wraz z Tymoteuszem Lipińskim, jest autorem fundamentalnego dzieła "Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana". 

   W ramach tego monumentalnego projektu, w tomach poświęconych historii Polski, Baliński szczegółowo opisywał:
• Topografię historyczną Krakowa: 

   Szczegółowo omawiał układ miasta, kluczowe zabytki, kościoły, zamek królewski na Wawelu oraz historyczne dzielnice Krakowa. 

    Stanisław Tomkowicz (1850–1933) był wybitnym historykiem sztuki, konserwatorem i badaczem dziejów Krakowa. 

   W swojej pracy dokumentował zabytki budownictwa, kościoły, ulice oraz domy krakowskie, wpływając na ochronę dziedzictwa kulturowego miasta,

   Ambroży Grabowski (1782–1868), krakowski antykwariusz i historyk amator, pisał o kopcach krakowskich, w tym o tych związanych z legendami o Kraku i jego rodzinie, w swoich pracach takich jak Dawne zabytki miasta Krakowa (1850) oraz Teki Grabowskie.

  Opisy kopców u Grabowskiego.      

  Grabowski wspominał Kopiec Krakusa (Kraków Mound) jako starożytny kurhan związany z legendarnym założycielem miasta, odwołując się do tradycji ludowej i map z epoki zaborów. W kontekście Podgórza i Krzemionek notował nazwy miejscowe, w tym „Mogiłę Babki Krakusowej” lub podobną – małe wzgórze obok Kopca Krakusa, widniejące na mapach austriackich (jak Metryka Józefińska ok. 1785–1788), interpretując je jako relikt ludowych podań o babce Kraka.